Vitamine K bij pasgeborenen

Er is de laatste jaren behoorlijk wat te doen geweest rondom het vitamine K beleid voor baby’s. De Gezondheidsraad raadt het ministerie van VWS (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) aan om het huidige beleid aan te passen. Het huidige beleid werkt niet optimaal.

Wat was er gaande?

In Nederland komen bloedingen door een tekort aan vitamine K bij pasgeborenen veel vaker voor dan in ons omringende Europese landen. Hoe kan dat?

In Nederland krijgen baby’s na de bevalling een aantal druppels vitamine K oraal toegediend door degene die bij de bevalling aanwezig was. Een week na de bevalling krijgen ouders van baby’s die borstvoeding geven het advies te starten met druppels vitamine K totdat hun baby drie maanden oud is. Dit advies krijgen ze om bloedingen te voorkomen. Deze bloedingen zijn zeer zeldzaam, maar kunnen heel ernstig zijn, zoals hersenbloedingen.

Verschillen met het buitenland

In het buitenland komen deze bloedingen door een tekort aan vitamine K ook nog steeds voor, maar veel minder. De Gezondheidsraad onderzocht waar dit verschil vandaan kwam en wat we kunnen doen om bloedingen door een vitamine K tekort bij Nederlandse baby’s te voorkomen.

Advies van de Gezondheidsraad

Het advies dat daaruit voortkwam is dat er minder bloedingen zullen voorkomen als we de vitamine K niet oraal geven maar via een injectie in de spier van de pasgeboren baby kort na de bevalling. Ook gaven ze twee orale alternatieven, waarbij de dosis aanzienlijk hoger ligt dan die nu wordt toegediend. Als een injectie niet haalbaar is, adviseren ze om een van de orale varianten te kiezen, mits het beleid goed wordt uitgevoerd.

De Gezondheidsraad verwacht met het nieuwe beleid twee tot vijf gevallen van late vitamine K-bloedingen per jaar te voorkomen ten opzichte van het huidige toedieningsbeleid. Deze bloedingen treden op bij borstgevoede zuigelingen met een verstoorde vetopname (galgangatresie).

De staatssecretaris van VWS neemt dit advies over en medio 2022 zou het nieuwe beleid gestart worden:

In het nieuwe beleid is het uitgangspunt een eenmalige injectie in de spier met 1 mg vitamine K. Indien ouders hiervan afzien is het alternatief driemaal een orale dosis: bij geboorte, op levensdag 4-5 en bij week 4-5 na de bevalling. De herhaalde orale toediening is minder effectief dan de injectie, maar effectiever dan het huidige beleid.

Om de invoering van dit nieuwe beleid goed te laten verlopen vindt er gezamenlijke afstemming met verschillende (beroeps)organisaties plaats. En daar loopt de implementatie spaak.

Bezwaren vanuit de verloskunde

Kinderartsen staan vanaf het begin achter het beleid de vitamine K direct na de bevalling via een injectie aan de baby te geven. Echter, verloskundigen staan er niet achter vanwege een aantal redenen. De kans op een bloeding bij een baby, zonder voorafgaand bekende risicofactoren is extreem klein. Het nieuwe orale beleid zou de kans al kunnen verlagen. Onderzoek daarnaar is klein omdat de aantallen bloedingen al heel laag zijn. Bovendien neemt een vitamine K injectie het risico op een bloeding niet volledig weg. Daarnaast maken verloskundigen bezwaar omdat de injectie in het ‘gouden uur’ valt. De baby moet dan van ouder worden gescheiden en het is niet duidelijk welk effect dit heeft op de hechting. Ook is een injectie in het beentje een flinke pijnprikkel die ook nog eens schadelijk is. Verloskundigen zijn geschoold met het principe van Hipocrates “Do no harm”. Je moet 180.000 potentieel gezonde baby’s een injectie geven om mogelijk 2 tot 5 gevallen van bloedingen te voorkomen. Bovendien was er een alternatief beleid beschikbaar met vergelijkbare uitkomsten en minder schade. Het merendeel van alle werkzame verloskundigen stond niet achter het nieuwe injectie beleid en hebben bezwaar gemaakt tegen de vitamine K injectie. Wel staan ze open voor het alternatieve orale beleid.

Prikbereidheid in Nederland

Ook werd in Nederland een sterke afname van de prikbereidheid gezien. In lijn met deze ontwikkeling blijkt uit onderzoek van het Voedingscentrum in 2023 dat slechts 44% van de ouders bereid is om vitamine K bij hun kind te laten prikken. 

Besluit van VWS in 2024

In 2024 werd door VWS afgezien van de implementatie van vitamine K-toediening per injectie. De Staatssecretaris heeft besloten om het huidige druppelbeleid te blijven handhaven. Wel vroegen ze de Gezondheidsraad om met een breder gedragen advies te komen zoals het alternatieve orale druppel beleid en te laten onderzoeken of er een gebruiksvriendelijk preparaat met micellair vitamine K beschikbaar kan komen zodat ouders zelf de vitamine K kunnen toedienen. (Op dit moment is er op de Nederlandse markt enkel een micellair vitamine K-preparaat beschikbaar in een verpakking die geschikt is voor toediening door zorgverleners). 

Het alternatieve druppelbeleid zou zijn toedienen van vitamine K op drie momenten: Direct na de geboorte door arts of verloskundige, 4 tot 6 dagen na de geboorte, en 4 tot 6 weken na de geboorte.

Wat nu?

• Verloskundigen kiezen ervoor samen met hun beroepsvereniging KNOV het huidige beleid te handhaven tot het nieuwe alternatieve orale druppelbeleid er komt. Dit betekent dat een baby kort na de geboorte, met toestemming van de ouders, 1 milligram vitamine K druppels oraal krijgt toegediend. En ouders die borstvoeding geven krijgen het advies een week na de geboorte te starten met 150mcg vitamine K druppels. Het advies vervalt wanneer een baby meer dan 500 ml kunstvoeding per 24 uur krijgt.

• Verloskundigen geven geen vitamine K injecties, ook niet op wens van de ouders. 

• Als het nieuwe alternatieve orale vitamine K druppelbeleid door VWS in Nederland wordt geïmplementeerd zullen wij het nieuwe beleid volgen. Wij zullen onze zwangeren tegen die tijd de informatie geven zodat ze goed op de hoogte zijn van alle veranderingen.